«تمرین‌هایی برای یک انقلاب» بزودی اکران در «تیف»

نویسنده: مصطفا عزیزی

«وقتی که انسان از مرگ نجات پیدا می‌کند، در برابرِ بداهتِ زندگی، غرق در حیرت به سر می بَرَد.» آندره مالرو، ضدخاطرات.

«خاطرات» مانند هر چیز برآمده از ذهن انسان هر چقدر صادقانه باشد باز بسوده است زیرا ذهن آمدی نابسوده نیست و تحت تاثیرات، گیرم، ناخودآگاه شخص بازگو کننده خاطرات است. اگر صادقانه روایت شده باشد می‌تواند در کنار روایت‌های صادقانه‌ی دیگر تصویری از دوران مورد نظر بدهد و خاطراتی که پگاه آهنگرانی دست‌کم در فیلم کوتاه مستند « من سعی می‌کنم فراموش نکنم» و فیلم مستند بلند «تمرین‌هایی برای یک انقلاب»  تاریخ را صادقانه بیان می‌کند هر چند گاهی رفتار خود را سفیدشویی می‌کند سفیدشویی که ظاهرا خصیصه‌ی عمومی خاطره‌نویسی ست اما دست‌کم ضعف‌ها و خطاهای خود را بیان می‌کند و واژگونه نشان نمی‌دهد.

پگاه آهنگرانی جزو هنرمندان دهه‌ی شصتی ست. هنرمندانی که مانند بقیه دهه‌ی ‌شصتی‌ها در مقاطع مختلف مجبور به موضع‌گیری شدند و سمت و سویی برای خود انتخاب کردند برخی مانند «پگاه» و «ترانه» راهی زندان شدند و برخی موضع میانه گرفتند و برخی به قدرت آری گفتند و به پول و شهرت رسیدند.

«تمرین‌هایی برای یک انقلاب» هر چند نقدهایی، از نظر مضمونی و تاریخی، بران وارد است اما از نظر شکلی خوب پرداخته شده است و بیننده را هر چند غیرایرانی و ناآشنا با وقایع ایران تا انتها به دنبال خود می‌کشاند.

نقاط ضعف فیلم یکی نیاوردن نام و عکس «میرحسین موسوی» در «جنبش سبز» است هر چند فیلم‌های دست‌اول، خودگرفته‌اش از این جنبش، می‌تواند به عنوان سندی در تاریخ بماند. هیچ اشاره‌یی هم به نقش واپس‌گرایانه‌ي «حسن روحانی و «یک گام به پیش و دوگام» به پس او نمی‌کند و از آن بدتر این که هیچ اشاره‌یی به «زن، زندگی، آزادی» که نقطه‌ی عطفی بود از چرخش از در حاشیه حکومت ماندن و اصلاح‌طلبی به سمت ناامیدی مطلق از حکومت، کلامی سخن گفته نشده است.

با همه‌ی این‌ها جسارت «پگاه» در بیان نقطه ضعف‌های خود قابل توجه است هر چند اگر در جایی از فیلم خود را نکوهش می‌کند در جای دیگر توجیه می‌کند و سعی برسفیدشویی دارد کاش این کار را نمی‌کرد.

پایان‌بندی آن هم بسیار امیدوار کنند است چیزی که بیش از هر چیزی مردم ایران، و به تعبیری مردم جهان، این روزها پیش از هر چیزی به آن نیاز دارند: «امید» و «عمل امیدوارانه». فیلم با لبخند کودک چند ماهه پگاه پایان می‌آید و این پرسش نابه‌خویش در ذهن متبادر می‌شود که این کودک در هفتاد هشتاد سالگی، که هیچ‌کدام ما نیستیم، وقتی فیلم را می‌بیند چه حسی دارد. آیا جهان جای بهتری برای زندگی شده است و یا جای بس محدودتر است و هم‌چنان مردم اسیر دست قدرتمندانی‌اند که که قدرت‌شان را از مردم می‌گیرند و بر سرمردم می‌کوبند.

تکلمه

«چشم طلایی»، مهم‌ترین جایزه بخش مستند جشنواره فیلم کن ۲۰۲۶ به «پگاه آهنگرانی» و تهیه‌کننده دیگر آن «کاوه فرنام» اهدا شد. جایزه‌یی که برازنده‌ی این فیلم است.

 «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» در جشنواره‌ی جهانی فیلم تورنتو (تیف) نمایش داده می‌شود. دوستان علاقه‌مند به تماشای این فیلم می‌توانند در این ساعت‌ها و روزها به سینماهای مربوطه مراجعه کنند البته باید در صف‌ طولانی منتظر بمانند اما این صف تنها برای یک فیلم نیست و مربوط به تمام فیلم‌ها هست مرعوب نشوید و تصور نکنید نوبت‌تان نمی‌شود.