تنظیم*: خسرو شمیرانی
طی ماههای گذشته قیمت طلا با سرعت بسیار درحال افزایش است و امروز ۸ اکتبر ۲۰۲۵ بهای طلا آستانه روانی ۴۰۰۰ دلار آمریکا را پشت سرگذاشت.
آیا افزایش قیمت طلا نشانهی ضعف دلار آمریکا است؟ و آیا چنین روندی بهمعنای بحران سیستم دلاری یا فروپاشی قریبالوقوع آن است؟ پاسخ کوتاه بله/خیر به این سوال میتواند غیردقیق باشد. ولی با بررسی دادهها و تحلیلهای اقتصادی میتوان به پاسخ روشنتری رسید.
طلا «پناهگاه داراییها» یا «دارایی در پناهگاه»
طلا به دلایل مختلف بهعنوان یک دارایی ایمن در دوران نوسان اقتصادی، تورم یا بحرانهای مالی شناخته شده است:
برخلاف اوراق قرضه یا داراییهای مالی، طلا بازده ثابت ندارد؛ اما نسبت به افت ارزش پولی مقاوم است و در زمانی که سرمایهگذاران نگران ضعف ارز یا فشار تورم هستند، جذاب میشود.
تحقیقات فدرال رزرو شیکاگو Federal Reserve Bank of Chicago نشان میدهد که قیمت طلا به انتظارات تورمی، نرخ بهره واقعی (نرخ بهره منهای تورم) و شرایط بد اقتصادی حساس است — به این معنا که وقتی نرخ بهره واقعی پایین یا منفی باشد، طلا جذابتر میشود.
چون طلا معمولاً به دلار آمریکا قیمتگذاری میشود، وقتی دلار ضعیفتر شود، قیمت طلا نسبت به دلار تمایل به صعود پیدا میکند به شرطی که عوامل دیگر ثابت بمانند.
بنابراین، طلا بهعنوان ابزار محافظت در مقابل تورم، کاهش ارزش ارز یا تنشهای ژئوپلیتیک تلقی میشود.
رابطه تاریخی طلا و دلار — آیا همواره معکوس است؟
تصور رایج این است که رابطهی بین طلا و دلار همیشه معکوس است (یعنی وقتی دلار تضعیف شود، طلا صعودی شود)، اما واقعیت پیچیدهتر است:
در مطالعات علمی، رابطه بین تغییرات قیمت طلا و شاخص دلار نشان داده شده که در دورههای عادی رابطه معکوس غالب است، ولی در دورههای خاص ممکن است «همبستگی» کوتاهمدت مثبت نیز مشاهده شود. مثلاً یک مطالعه نشان داد که در بلندمدت افزایش ۱٪ در ارزش دلار میتواند موجب کاهش حدود ۳.۰۹٪ در قیمت طلا شود، اما در شرایط خاص رابطه ممکن است متفاوت باشد.
در گزارش IMF تحت عنوان «Gold as International Reserves: A Barbarous Relic No More?»، آمده است که پس از دهها سال کاهش سهم طلا در ذخایر بانکهای مرکزی، طی سالهای اخیر روند بازگشت طلا به سبد ذخایر مشاهده شده است.
بنابراین، افزایش قیمت طلا به تنهایی «سند قطعیِ ضعف شدید دلار» نیست؛ باید زمینهها، نسبتها و تأثیر سایر عوامل را نیز در نظر گرفت.
روندهای جدید: خرید طلا توسط بانکهای مرکزی و تنوعبخشی ذخایر
یکی از عوامل مهم در تحلیل وضعیت دلار و طلا، رفتار بانکهای مرکزی و سیاستهای آنان در مدیریت ذخایر ارزیشان است.
در سالهای اخیر، بانکهای مرکزی سراسر جهان (بهویژه در کشورهای با شکوفایی اقتصادیی نوظهور) اقدام به خرید طلا کردهاند تا وابستگی به دلار را کاهش دهند.
در نظرسنجی بانکهای مرکزی ۲۰۲۵ که توسط World Gold Council انجام شد، ۹۵٪ از پاسخدهندگان اعلام کردهاند که انتظار دارند ذخایر طلای آنها در ۱۲ ماه آینده افزایش یابد.
در همان نظرسنجی، اکثریت پاسخدهندگان (۷۳٪) پیشبینی کردهاند که سهم دلار در ذخایر جهانی کاهش یابد در ۵ سال آینده، و سهم ارزهای دیگر و طلا افزایش یابد.
بنابر دادههای IMF، سهم دلار در ذخایر ارزی رسمی جهان در ۲۵ سال گذشته از حدود ۷۱٪ به ۵۸٪ در سالهای اخیر رسیده است.
در گزارش فدرال رزرو (مطالعه درباره نقش بینالمللی دلار ۲۰۲۵)، ذکر شده است که سهم طلای ذخایر رسمی (با احتساب ارزش بازار) از کمتر از ۱۰٪ در ۲۰۱۵ تا بیش از ۲۳٪ در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. این افزایش عمدتاً ناشی از افزایش قیمت طلا و نه تغییر فیزیکی زیاد در مقادیر آن بوده است.
نویسندهی مقالهای در BIS با عنوان What share for gold? معتقد است که تخصیص طلا در سبد ذخایر ارزی، اگرچه ریسک بازار دارد، اما بهعنوان یک امکان تنوعبخشی با کاهش ریسک ذاتی مورد بررسی قرار میگیرد.
این موارد نشان میدهد که بازگشت طلا به ذخایر رسمی و کاهش سهم دلار در ذخایر ممکن است یک نشانه از تغییر تدریجی در نگرش بانکهای مرکزی به دلار باشد، نه لزوماً نشانه بحران فوری.
بدهی آمریکا، چاپ پول و فشار بر دلار
یکی از نگرانیهای اساسی در تحلیل ضعف دلار، مسئله بدهیهای آمریکا و تأثیر آن بر ارزش پول ملی است:
بدهیهای آمریکا در سالهای اخیر رشد سریعی داشته است و نگرانیها درباره پایداری آن افزایش یافته است.
تراز مالی و کسری بودجه مداوم ایالات متحده ممکن است باعث کاهش اعتماد بازارها به تعهدات آتی دولت و ارزش واقعی دلار شود.
اگر دولت مجبور شود پول بیشتری چاپ کند یا سیاستهای تسهیلی پولی بیشتری اتخاذ کند، فشار بر دلار افزایش مییابد و تورم احتمالی ممکن است بر قیمت طلا تأثیر بگذارد.
با این حال، باید توجه داشت که آمریکا هنوز بزرگترین بازار مالی جهان را دارد، اوراق قرضهی دلاری آن بسیار نقدشونده است، و دلار همچنان ارز غالب در تجارت بینالمللی و ذخایر جهانی است. به عبارتی، آمریکا از «مزیت ارز جهانی» برخوردار است که مقاومت دلار را تقویت میکند
آیا افزایش شدید طلا به معنای ضعف شدید دلار است؟
با توجه به دادهها و تحلیلهای بالا، میتوان چنین جمعبندی کرد که افزایش قابل توجه و پایدار قیمت طلا را میتوان بهعنوان یک «زنگ هشدار نسبت به تضعیف دلار» تفسیر کرد، نه بهعنوان «اثبات فروپاشی قریبالوقوع دلار».
توضیح: در تهیه این گزارش از هوش مصنوعی استفاده شده است.
منابع:
ارسال نظرات